على زمانى قمشه اى
182
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
بوده است ، زيرا علاوه بر آموختن علوم شرعى مانند فقه ، اصول ، تفسير ، حديث ، روايت و رجال سالها در مدرسه دانشمندى ( شيخ بهايى ) زانو زده است كه استاد علوم رياضى ، هيئت ، اسطرلاب و مهندسى بوده است ، شايد همين تضلع وى در تمامى اين علوم سبب شده است كه مدرسهء خان شيراز - مدرسهاى كه به نام وى ساخته شده و تحت نفوذ و مديريت معنوى وى بوده است و صدرا در اواخر عمر در آن به تدريس و پرورش طلاب مشغول بوده است . به گفتهء سيّاح « توماس هربرت » در سال 1036 ق ( 1627 م ) در آن مدرسه كه از مشهورترين مدارس ايران است علاوه بر فلسفه حتى علوم رياضيات و كيميا ( شيمى ) و طبيعيات ( علوم پزشكى ) و نجوم ( و هيئت ) تدريس مىشده است . حكيم رفيعى قزوينى در مقاله خود آورده است « صدر المتألهين در فن رياضى از هندسه و هيئت ماهر بوده چنانكه از شرح او بر هداية اثير الدّين ابهرى مستفاد مىشود » . « 1 » گفتنى است آنچه از شرح او بر هداية اثير الدّين ابهرى استفاده مىشود تحقيق گسترده او در فلك است . او در اين شرح ، فلك را آنگونه توضيح داده كه قدماء بر اين عقيدهها بودند : از قبيل بساطت فلك و عدم قوى و طبايع در آن و ربط آن به خلاء و محدّد الجهات و اشكالات وارده بر آن ، و اينكه فلك جزء ندارد ، و هريك از افلاك را عقلى اداره مىكند ، و ملك قابل حركت مستدير ( دايرهشكل ) است ، يعنى در طبع آن ميل مستقيم وجود ندارد ، و فلك قبول كون و فساد و خرق و التيام نمىكند ،
--> ( 1 ) . ملا صدرا ، زندگى ، شخصيت و مكتب صدر المتألهين ، سيد محمد خامنهاى ، ج 1 ، ص 42 و بعد ، انتشارات بنياد حكمت اسلامى صدرا .